تبلیغات
وبلاگ رحمت الله نوری (شهرضا) - عالمانی که هم صحبت ائمه (ع) بودند وبلاگ رحمت الله نوری (شهرضا) - عالمانی که هم صحبت ائمه (ع) بودند

عالمانی که هم صحبت ائمه (ع) بودند

براى قم و مردم قم افتخارات فراوانى است. از جمله افتخارات آنان این است كه اوّل كسانى كه براى امامان معصوم، خمس فرستاده ‏اند و از جمله آن‏ها اینكه بعضى از آنان مورد اكرام و احترام خاص ائمه علیهم ‏السّلام قرار گرفته، انگشتر یا خلعتى از ناحیه آن بزرگواران به آنها عطا شده است.

شهر قم سابقه ‏اى بسیار درخشان در ارتباط با على و آل على علیهم ‏السّلام دارد و در این باب، داستان ها نقل شده است كه از جمله آنها قضیّه‏ دعبل خزاعى است. وى اشعار جالبى راجع به اهل بیت(ع) سرود كه در حدود صدوبیست بیت است و طبق نقلى، او از حضرت رضا علیه ‏السّلام جامه‏ اى خواست كه آقا پوشیده باشند تا آن را جزء كفن خود قرار دهد. حضرت رضا علیه‏ السّلام پیراهنى كه در تن داشتند را درآورده، به او مرحمت فرمودند. مردم قم از این جریان آگاه شدند و از دعبل درخواست كردند كه آن را به سى‏ هزار درهم به آنان بفروشد و دعبل نپذیرفت. آنان آمدند و راهى را كه او عبور مى ‏كرد، بستند و به زور آن جبّه را از او گرفتند و به او گفتند: اگر مى‏ خواهى این پول را بگیر و اگرنه خودت بهتر مى دانى.

او گفت: به خدا سوگند كه من از روى رضا و رغبت آن را به شما نخواهم داد و به صورت غصب هم كه نفعى از براى شما ندارد و من شكایت شما را به حضرت رضا علیه ‏السّلام خواهم كرد. بالاخره با او مصالحه كردند كه سى‏هزار درهم و یك آستین پیراهن از ناحیه آستر به او بدهند و بر این مطلب توافق كردند و به او دادند و او راضى گردید و دعبل آن آستین پیراهن حضرت رضا علیه‏السّلام را در كفن خود قرار داد.

و اینك به ذكر اسامى چندنفر از مفاخر و رجال بزرگ علمى و مذهبى قم از قدما و متأخرین که درقبرستان شیخان مدفون هستند  مى‏ پردازیم و شرح حال مختصرى از آنان را ارائه مى‏ دهیم.

*- زكریابن‏ آدم قمى

او از اصحاب حضرت رضا و حضرت جواد علیهماالسّلام است و حضرت رضا علیه ‏السّلام نكاتى راجع به او فرموده ‏اند كه حاكى از اوج مقامات علمى و معنوى اوست.

على بن مسیّب مى‏ گوید: "به حضرت رضا علیه ‏السّلام عرض كردم: مسافت من بسیار زیاد و راه من دور است و برایم فراهم نیست كه هر زمان بخواهم به حضور شما برسم. بنابراین از چه كسى معالم دین خود را فراگیرم؟ فرمود: از زكریّابن‏ آدم قمى كه مورد اعتماد بر دین و دنیاست. علىّ بن مسیّب مى‏ گوید: چون به وطن خود بازگشتم به حضور زكریّابن‏ آدم رسیده و همه مسایلى كه مورد نیازم بود از او پرسش كردم.

محمّدبن‏اسحاق و حسن‏ بن‏ محمد مى‏ گویند: "سه ماه بعد از درگذشت زكریّابن‏ آدم به سوى حج رفتیم، در اثناى راه نامه حضرت رضا علیه‏ السّلام به دستمان رسید و در آن نوشته بودند: یاد جریانى كرده بودید كه از قضاى الهى در مورد آن مردِ از دنیا رفته - زكریا - صورت گرفت. رحمت خدا بر او باد كه در آن روز كه به دنیا آمد و روزى كه از دنیا رفت و روزى كه زنده شده و مبعوث مى‏ گردد! پس به حقیقت كه او ایام زندگى خود را گذرانید، در حالى كه عارف به حق و قایل به آن و صابر بود و مشكلات را به پاى حقّ حساب مى‏ كرد. به هر چه خدا و رسول واجب گردانیده بود قیام مى‏ نمود. رحمت خدا بر او با كه درگذشت، در حالى كه نقض احكام نكرد و آن را تبدیل ننموده و تغییر نداد. پس خداوند پاداش نیّت او را بدهد و مهمترین آرزوى او را به وى عطا كند."

زكریّابن‏ آدم خود مى‏ گوید: "به حضرت رضا علیه ‏السّلام عرض كردم: من تصمیم دارم كه از میان بستگان و خانواده ‏ام بیرون روم. چه آنكه سفها و اهل‏ گناه در آنها زیاد شده‏ اند. حضرت فرمودند: نه این كار را مكن، زیرا بلا به سبب تو از اهل بیت و بستگانت دفع مى ‏شود، آنچنان كه از اهل بغداد به بركت موسى ‏بن‏ جعفر علیه ‏السّلام دفع بلا مى‏ شد."

و در نقلى آمده است كه حضرت رضا علیه‏ السّلام به زكریّابن ‏آدم فرمودند:

"اِنَّ اللَّهَ یَدْفَعُ الْبَلاءَ بِكَ عَنْ اَهْلِ قُمْ كَما یَدْفَعُ الْبَلاءَ عَنْ اَهْلِ بَغْدادَ بِقَبْرِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیه‏السّلام"؛ راستى كه خداوند به وسیله تو از اهل قم بلا را دفع مى‏ كند، چنانكه از اهل بغداد با قبر موسى ‏بن‏ جعفر علیه‏ السّلام بلا را دفع مى ‏فرماید.

سالى حضرت رضا علیه ‏السّلام از مدینه به حج رفتند كه زكریابن ‏آدم زمیل؛ یعنى هم محمل حضرت بود تا به مكه رسیدند.

و بالاخره از این روایات استفاده مى‏ شود كه آن بزرگوار در اعلادرجه وثاقت و اطمینان است.

قبر شریف او در مقبره مبارك شیخان قم، نزدیكى قبر مرحوم میرزاى قمى است و در زیر بقعه ‏اى قرار دارد كه آن بقعه، تجدید بناشده، نماى خارجى آن را كاشیكارى كرده ‏اند.

* زكری ابن‏ ادریس یا ابوجریرقمى

گفته شده است كه او از حضرت‏ صادق، حضرت‏ كاظم و حضرت‏ رضا علیهم ‏السّلام روایت كرده و كتابى نیز داشته است.

و از زكریابن‏ آدم نقل شده كه گفته است:"اول شب وارد بر حضرت رضا علیه ‏السّلام شدم و تازه جریان درگذشت ابى‏ جریر واقع شده بود. آقا راجع به او از من پرسش كردند و آنگاه بر او ترحّم فرموده و طلب رحمت كردند و همچنان با من سخن گفتند تا صبح شد و حضرت برخاستند و نماز صبح به جاى آوردند."

 

قبر شریف او در مقبرةالشیوخ، یعنى شیخان قم و نزدیكى قبر زكریابن ‏آدم و میرزاى قمى است و گفته شده است كه سال رحلتش سال 201، پس از رحلت حضرت فاطمه‏ معصومه سلام ‏اللَّه ‏علیها بوده است.

* على‏ بن‏ ابراهیم‏ قمى

او از جمله روات امامیه و معاصر با حضرت امام حسن عسكرى علیه‏ السّلام بوده است. مرحوم شیخ كلینى اعلى اللَّه مقامه در كتاب شریف كافى روایات بسیارى را از او نقل كرده و این حكایت از كمال وثوق و اعتماد شیخ كلینى بر آن بزرگوار مى‏ كند.

آثار متعدد علمى و روایتى از آن بزرگوار باقى مانده و نام برده شده است. (87) لیكن شاید معروفترین آنها كتاب تفسیر اوست كه در دو جلد، طبع شده و متكى بر روایات شریفه‏ اى است كه از طریق پدر بزرگوارش ابراهیم بن هاشم از حضرت باقر و حضرت صادق علیهماالسّلام نقل كرده است و چون وسایط بین ایشان و امام معصوم علیه ‏السّلام كم است، از ارزش بالایى برخوردار خواهد بود. ضمناً پدر او از اصحاب حضرت رضا علیه‏ السّلام بوده است.

او در قم از دنیا رفت و داراى قبّه شریفى است و نزدیك مقبره شیخان فعلی(که هم اکنون در میان بازار الغدیر) قرار دارد و محلّ زیارت اهل ایمان و علاقمندان به اهلبیت است.

* آخوند ملامحمدطاهر قمى رضوان ‏اللَّه ‏علیه

او از علماى بزرگ قم در زمان صفویه بوده است.

شیخ حر جبل عاملى او را با عناوین: عالم، محقّق، مدقّق، ثقه،فقیه،متكلم، محدث،جلیل‏ القدر، عظیم‏ الشأن یاد كرده است. او صاحب تألیفات متعدّدى بوده است، از قبیل:

1- شرح تهذیب الحدیث

2- حكمةالعارفین فى ردّ شبه المخالفین

3- الاربعین فى فضایل امیرالمؤمنین

4- رسالةالجمعة

5- الفوایدالدینیة در ردّ بر حكما و صوفیه

الاسلام و كتاب هاى دیگر.

و بنابر نقلى كه كرده ‏اند، میان این بزرگوار و محدث و مفسّر نامى، فیض كاشانى رحمةاللَّه‏ علیه اختلاف در عقیده و نظر بوده و بر او خرده مى ‏گرفته است.

بالاخره این بزرگوار در قم، پایگاه خود از دنیا رفت و در نزدیكى قبر زكریّابن آدم و در بقعه او مدفون گردید.

 

* حاج میرزا محمد ارباب

مرحوم آیت اللَّه آقاى حاج میرزا محمد ارباب، فرزند محمدتقى بیك ارباب در سال 1273 ه'ق در قم و در یك خانواده كشاورز تولد یافت. پس از تعلم مقدمات و سطح، به عتبات عالیات رفت. از محضر مرحوم حاج میرزا حبیب اللَّه رشتى و مرحوم آقاى آخوند خراسانى استفاده كرد و مدتى از محضر افادات مرحوم میرزاى بزرگ شیرازى بهره‏ مند گردید.

مرحوم علامه تهرانى او را از تلامذه میرزاى شیرازى مى‏شمارد و مى‏ گوید: "حاج میرزا محمد ارباب قمى، با آقا حسن قمى و مولا عبداللَّه قمى به سامرا آمد و سالهاى كمى در آنجا بود، بعد با مولا عبداللَّه به نجف رفت و سالیانى در نجف بود. آنگاه به قم بازگشت و امروز او در قم از مروّجین و محقّقین و مصنّفین است."

آن بزرگوار داراى تألیف ارزنده‏اى است به نام اربعین حسینیه یا چهل حدیث حسینى و آن كتابى است در مقتل و تحقیقات فراوانى پیرامون فضایل و مناقب و مصایب حضرت سیدالشّهدا علیه ‏السّلام و روایات وارده درباره آن حضرت دارند و تا كنون دو بار چاپ شده است و مرحوم تهرانى مى‏گوید: "آن را در سال 1328 به نام متولّى‏باشى، سید محمدباقرحسینى، كه از اولاد على بن الحسین علیهماالسّلام است، نگاشت."

از خصوصیات و مزایاى آن بزرگوار این است كه در بزرگداشت مقام ارجمند مرحوم آیت اللَّه ‏العظمى حایرى چیزى نگذاشته است، زیرا او به هنگامى كه آقاى حاج شیخ عبدالكریم به قم آمده و رحل اقامت افكنده ‏اند، خود از علماى برجسته، نافذالكلمه و محترم شهر به شمار مى‏ رفته است، مع ذلك زعامت آن مرد بزرگ را پذیرفته و با او همكارى نموده و بسیار نسبت به وى تواضع مى ‏كرده است.

او هر وقت مى‏خواسته به جایى برود سوار مركب متداول آن عصر مى‏شده است، گاهى كه در مسیر خود به آقاى حاج شیخ عبدالكریم برخورد مى‏ كرده، از حیوان سوارى خود پیاده مى‏ شده و اداى احترام مى ‏نموده است، دوباره سوار مى ‏شده و به راه خود ادامه مى‏داده است.

و نیز مرحوم آقاى ارباب منبر نمى ‏رفته ‏اند، جز در مجلس روضه‏اى كه از سول مرحوم آیت‏ اللَّه‏ العظمى حایرى به مناسبت سوگوارى حضرت زهراى اطهر سلام اللَّه علیها در مسجد بالاسر حضرت معصومه سلام‏ اللَّه علیها منعقد مى‏شده است كه استثناءً در این مجلس به احترام آقاى حاج شیخ عبدالكریم، منبر مى‏ رفته ‏اند.

آن بزرگوار طبع لطیفى داشته و اشعار در مدایح و مراثى اهلبیت علیهم‏ السّلام مى‏گفته است و از جمله اشعارشان قطعه شعر معروفى است در خطاب به حضرت ولى عصر و یادآورى مصایب كربلا كه مطلع آن این است:

چه خوش باشد كه بعد از انتظارى                 به امیدى رسند امیدواران

و این شعر در بسیارى از مجالس خوانده مى‏ شود و وعاظ و خطبا و گاهى مداحان، آن را با سوز مخصوص مى‏ خوانند و اثر خاصّى در مستمعین دارد.

آن روحانى‏ بزرگوار و موجّه در ماه جمادى الاولى سال 1341 هجرى، یك سال بعد از مهاجرت مرحوم حایرى به قم، در سن 68 سالگى درگذشت و در قبرستان شیخان قم كه مدفن بسیارى از علماى بلندپایه است دفن گردید. رحمة اللَّه و رضوانه علیه.

*بانوی ملكوت :آیة الله على‏اكبر كریمى جهرمى